Klimaatadaptatie

Voortgang speerpunt

Klimaatbestendige toekomst

Klimaatadaptatie is een breed begrip: het is het proces waarbij de samenleving zich aanpast aan het veranderende klimaat en de schadelijke gevolgen daarvan probeert te beperken. Die gevolgen doen zich voor in de ruimtelijke inrichting, het waterbeheer, de natuur, de landbouw, tuinbouw en visserij, de gezondheidszorg, de recreatie en het toerisme en bij onze infrastructuur (wegen, spoorwegen, waterwegen, luchtvaart, energie en ICT).

Onze ambitie is dat inwoners en bedrijven veilig en met plezier en succes in ons gebied kunnen blijven wonen, ondernemen en recreëren en dat we bijdragen aan het robuust en veerkrachtig maken van onze leefomgeving. Er komt meer ruimte voor water: niet alleen letterlijk maar ook bij de voorbereidingen van plannen voor de ruimtelijke inrichting. Met andere woorden: in 2050 is de Hollandse delta klimaatbestendig en waterrobuust ingericht.

Om de aanpak van een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van ons land te versnellen is in 2017, als onderdeel van het Deltaprogramma, het eerste Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) verschenen. In het DPRA staat het gezamenlijk optrekken van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk centraal. Hiermee proberen we de uitdagingen met betrekking tot wateroverlast, gevolgen van overstromingen, hittestress en droogte aan te pakken. We gebruiken hiervoor de doelen uit het Waterbeheerprogramma.

De doelen van ons waterschap voor ruimtelijke adaptatie zijn:

• Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA) uitvoeren
• Samenwerken met overheidspartners en belanghebbenden
• Bewegen naar de voorkant van ruimtelijke planprocessen

Stresstesten, risicodialogen, strategieën en uitvoeringsprogramma's

In 2025 is gestart met de 2e cyclus uit het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie van Stresstesten-Risicodialogen-Strategie gestart, samen met de 6 werkregio's. Daarin worden klimaatstresstesten geactualiseerd op basis van de nieuwste kennis. De resultaten hiervan vormen opnieuw de basis voor risicodialogen. Daarin wordt met betrokkenheid van een brede vertegenwoordiging van gebiedspartners bepaald welk van de geïdentificeerde risico's (on)acceptabel zijn. In de uitvoeringsagenda's worden vervolgens Ruimtelijke Adaptatie afspraken gemaakt hoe we de regio ruimtelijk adaptief willen maken richting 2050. 

Tegelijkertijd is de werkregio's doorgewerkt aan het realiseren van de uitvoeringsagenda's uit de eerste DPRA-cyclus.

In de werkregio's Hoeksche Waard, Drechtsteden, Voorne Putten en Goeree-Overflakkee is een start gemaakt met het uitvoeren van klimaatstresstesten. In Voorne Putten wordt de stresstest gekoppeld aan het sociale domein. Het komende jaar wordt dit verder uitgewerkt. Dit jaar zijn er veel verkennende gesprekken geweest met diverse stakeholders over de betrokkenheid bij de nieuwe cyclus. 

Binnen de werkregio Hoeksche Waard is een onderzoek uitgevoerd naar meerlaagsveiligheid. Er is een zestal strategieën uitgewerkt om de gevolgen van overstromingen te beperken.

Binnen de werkregio BAR is dit jaar een plan van aanpak opgesteld en bestuurlijk vastgesteld voor het uitvoeren van de klimaatstresstesten. De komende periode richt de BAR-werkregio zich op een aantal belangrijke thema's: de wateruitdaging op IJsselmonde, meerlaagsveiligheid, hitte en het borgen van klimaatadaptatie. 

De werkregio Drechtsteden heeft een nieuwe uitvoeringsagenda opgesteld voor de planperiode 2025-2027. Belangrijke thema’s zijn meerlaagsveiligheid, bodemdaling en het reguleren en borgen van klimaatadaptatie en biodiversiteit. 

Ook de regio Voorne Putten heeft aan een jaarplan gewerkt voor 2026. Hierin staan 3 speerpunten beschreven, meerlaagsveiligheid, de stresstesten en dialogen en een communicatie- en educatiestrategie. 

In de gemeente Rotterdam is een start gemaakt met het formuleren van tussendoelen, om tussenstappen te kunnen zetten om in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust te zijn. 

De ambitie ‘handelen bij calamiteiten’ is een onderdeel van de uitvoeringsagenda's en is al in 2024 uitgewerkt in samenwerking met onze calamiteitenorganisatie. In de nieuwe cyclus zal deze ambitie meegenomen worden in de nieuwe uitvoeringsagenda's.

Zo willen we samen met gemeenten de ambities uit het deltaplan realiseren en maken we de stap van strategie naar uitvoering.

Meekoppelkansen

Het combineren van klimaatmaatregelen met andere werkzaamheden heeft veel voordelen: 

• Maatregelen worden sneller uitgevoerd;
• Er is minder overlast voor inwoners en bedrijven;
• De kosten zullen lager zijn.

In 2025 hebben we geen nieuwe meekoppelkansen opgepakt. We zijn verdergegaan met het uitvoeren van de meekoppelkansen uit 2023 die samen met de gemeenten in aanmerking kwamen van de impulsgelden van het Rijk.

Stimuleren en faciliteren

Stimuleringsregeling ruimtelijke adaptatie

Ook in 2025 hebben we weer subsidie gegeven voor waterinitiatieven: water- en groenprojecten die ervoor zorgen dat we onze omgeving aanpassen aan extreme neerslag en droogte. In 2025 bestond deze regeling wederom uit 2 delen:

• Circa 100.000 euro voor particulieren;
• Circa 100.000 euro voor rechtspersonen zonder winstoogmerk.

In totaal hebben 192 particulieren subsidie aangevraagd (peildatum 4 december). Maatregelen die gerealiseerd zijn, zijn bijvoorbeeld aanleg van een sedumdak, het installeren van een regenton of ondergrondse regenwatertank en het verwijderen van tegels uit de tuin. Bij de rechtspersonen zijn er 16 aanvragen gedaan voor subsidie. Aanvragers zijn voornamelijk scholen die groene adaptatiemaatregelen hebben ingezet om hun school en schoolplein te vergroenen. Zo hebben verschillende scholen een wadi aangelegd, het schoolplein vergroend of een sedumdak aangelegd op de school.

Kennis delen

Het delen van kennis is een effectieve manier om de bewustwording over klimaatadaptatie te vergroten. Het afgelopen jaar hebben we hier op verschillende manieren aan gewerkt:

• Vervolg professionalisering + evaluatie netwerk Ruimtelijke Adaptatie Hollandse Delta inclusief 3 netwerkbijeenkomsten.
• Nieuwsbrief over ruimtelijke adaptatie in de regio Hollandse Delta.
• Gezamenlijke bijeenkomst 'Kennis in de Regio' met West-Brabant en Zeeland over ruimtelijke adaptatie georganiseerd samen met het Rijk, Stowa en Rioned.
• Film over klimaatadaptatie in de Zuid-Westelijke Delta.
• Webinar over klimaatadaptatie in ruimtelijke plannen en gebiedsontwikkelingen voor gemeenten, provincie, veiligheidsregio's en omgevingsdiensten.
• Artikel over meerlaagsveiligheid in het vakblad Waterkracht over het project meerlaagsveiligheid in de Hoeksche Waard.
• Begeleiding middelbare schoolproject in de Hoeksche Waard over oplossingen voor hittestress langs fietsroutes.
• Gezamenlijke sessie met de OZHZ over water en bodem sturend.

Reguleren en borgen, samenwerken en bewegen naar de voorkant van ruimtelijke planprocessen

Het lukt ons steeds beter om aan de voorkant van ruimtelijke processen te komen, waarmee we op koers liggen met het behalen van de doelen van ons waterschap voor ruimtelijke adaptatie. Hieronder zijn enkele initiatieven nader toegelicht, daarnaast hebben we onder andere meegedaan in de Ruimtelijke Puzzel, het Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied en het Europese LEADER-programma (Subsidie voor jouw polder in de Hollandse Delta).

Meerlaagsveiligheid

Samen met gemeente Hoeksche Waard, provincie Zuid-Holland en de veiligheidsregio hebben we in 2025 een integrale strategie voor meerlaagsveiligheid (MLV) ontwikkeld. Deze strategie richt zich niet alleen op dijkversterking, maar ook op ruimtelijke inrichting en crisisbeheersing om de gevolgen van een mogelijke overstroming te beperken. In de pilot Hoeksche Waard zijn 5 ruimtelijke strategieën uitgewerkt, waaronder risicozonering, compartimentering, bescherming van vitale infrastructuur en waterrobuust bouwen. Dit heeft geleid tot concrete handelingsperspectieven, zoals evacuatieroutes, schuillocaties en eisen voor nieuwbouw. De resultaten vormen input voor de herijking van de voorkeursstrategie van het Deltaprogramma Rijnmond-Drechtsteden en dienen als voorbeeld voor andere dijkringen. In 2026 werken we samen met de werkregio aan een uitvoeringsagenda om deze maatregelen verder te concretiseren. De pilot heeft landelijk aandacht vanuit de herijking, daarnaast is een artikel gepubliceerd in het vakblad van de Unie van Waterschappen ‘Waterkracht’ en is er interesse gekomen van het Deltanieuws voor een publicatie over het project in de editie van maart.

Klimaatadaptief bouwen

Het bouwen van voldoende nieuwe woningen is in ons gebied een grote opgave. Om te zorgen dat dit klimaatbestendig gebeurt, heeft de provincie Zuid-Holland samen met 35 partners het convenant Klimaatadaptief Bouwen ondertekend. Als waterschap hebben we een bijdrage geleverd aan de totstandkoming van het convenant en als medeondertekenaar zijn we ook ambassadeur van adaptief bouwen in gesprekken met gemeenten, woningcorporaties en andere omgevingspartners. Ook op deze manier zijn we een gesprekspartner aan de voorkant van het planproces. Ondertussen is het convenant ook geland in de maatlat voor klimaatadaptief bouwen. 

In 2025 hebben de Zuid- en Noord-Hollandse waterschappen gezamenlijk gewerkt aan het traject Model-klimaatregels, met als doel meer uniformiteit in de omgang met klimaatadaptieve ruimtelijke ontwikkelingen. Dit traject heeft geleid tot gezamenlijke beleidsuitgangspunten, waaronder het hanteren van zichtjaar 2100 en het KNMI’23 Hoog scenario (hoge CO₂-uitstoot, vernattend klimaat) bij het beoordelen van de impact van externe ontwikkelingen op het watersysteem. Deze keuzes zorgen ervoor dat de volledige levensduur van nieuwe ontwikkelingen wordt meegenomen in de planvorming.

Ons waterschap kiest ervoor om deze uitgangspunten niet ad hoc te implementeren, maar op te nemen in de geprogrammeerde actualisatie van het Waterbeheerprogramma 2028-2033. Daarmee borgen we dat klimaatadaptatie structureel onderdeel wordt van ons beleid en dat we blijven werken aan een toekomstbestendige leefomgeving.

Water en Bodem sturend

Samen met de provincie Zuid-Holland en de waterschappen in Zuid-Holland werken we aan een koers om ruimtelijke ontwikkelingen te benutten in de komende 10 jaar, vanuit het perspectief van de komende 100 jaar, waarbij water en bodem sturend zijn. Het product ‘de signaleringskaarten' is in 2025 vastgesteld en verspreid binnen de regio. Deze kaarten moeten een belangrijke bouwsteen worden in het gesprek over integrale keuzes in de fysieke leefomgeving en beleidskeuzes ondersteunen rond bodem-, water- en infrastructuurvraagstukken. 

NOVEX

Samen met het Rijk, de provincie Zuid-Holland, 3 andere waterschappen en 31 gemeenten werken we aan het traject van de Nationale Omgevingsvisie Extra (NOVEX) Zuidelijke Randstad. Dit gaat hoofdzakelijk over de verstedelijkingsopgave langs de Oude Lijn (de spoorlijn van Leiden tot Dordrecht). Het bestuurlijk overleg heeft het Ontwikkelperspectief (een visiedocument) en de Uitvoeringsagenda (een document met afspraken) vastgesteld. In 2025 zijn we gestart met het opstellen van een Regionale Investeringsagenda, die vanuit verschillende programmalijnen gevuld moet worden. WSHD is met de provincie Zuid-Holland trekker van de programmalijn Gezonde en Klimaatadaptieve Delta waarin we namens de deelnemende waterschappen invulling geven aan thema’s als Water en Bodem Sturend en klimaatadaptatie.

Klimaatadaptatie is meer dan ruimtelijke adaptatie

Bij de invulling van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie wordt nadrukkelijk de koppeling gelegd met de bestaande programma's zoals de Kader Richtlijn Water en de wateropgave. 

Klimaatadaptatie is in vele andere onderdelen van het Waterbeheerprogramma uitgewerkt. Een groot deel van de traditionele kerntaken van ons waterschap bestaat uit het beperken van de negatieve effecten van het (veranderende) klimaat. Diverse speerpunten binnen de programma's dragen in positieve zin bij aan klimaatadaptatie: 

• We 'vergroenen' en versterken de biodiversiteit
• We gaan anders om met hemelwater
• We houden de waterkeringen op orde
• We versterken de natuurlijke duinaangroei
• We vergroten de veiligheid van het gebied achter de dijken en duinen
• We maken het watersysteem klaar voor het klimaat van 2050
• We vergroten de grip op het watersysteem om invulling te geven aan het zoetwatervraagstuk en de functies toekomstbestendig te faciliteren